Σαν σήμερα: 14 Αυγούστου 1909 η Επανάσταση στου Γουδή

advertisement

Στη στροφή του ΙΘ’ προς τον Κ’ αιώνα, η Ελλάδα έμενε έξω από τις κοσμοϊστορικές εξελίξεις στα Βαλκάνια. Η άνοδος της αστικής τάξης που διεκδικούσε τα δικαιώματά της από την παλιά αριστοκρατία των Φαναριωτών και των γαιοκτημόνων, η παράταση του καθεστώτος των κολίγων στις αγροτικές περιοχές και η ήττα από την Τουρκία, μαζί με την άθλια οικονομική κατάσταση, παρουσίαζαν την εικόνα μιας χώρας στα πρόθυρα της διάλυσης.

Από τον Νοέμβριο του 1902 ως τον Δεκέμβριο του 1904, παρέλασαν επτά κυβερνήσεις με εναλλαγή των ίδιων ανθρώπων στην πρωθυπουργία. Η κυβέρνηση Θεοτόκη μπόρεσε να κρατηθεί στην εξουσία ως το 1908 και να ενισχύσει τον Μακεδονικό αγώνα αλλά τα προβλήματα ξεφύτρωναν σε κάθε της βήμα, με πρωταρχικό το ζήτημα της Κρήτης.

Από το 1904, στη Βουλή παρουσιάστηκε η ομάδα των πέντε ανεξαρτήτων βουλευτών που ονομάστηκαν «Ιάπώνες». Επί τέσσερα χρόνια, σφυροκοπούσε την κυβέρνηση, ώσπου ο πρωθυπουργός, Γεώργιος Θεοτόκης, έπεισε τον Δημήτριο Γούναρη, μέλος της ομάδας, να αναλάβει το υπουργείο Οικονομικών και να εφαρμόσει τις ιδέες του.

 

Μαζί του πήγε κι ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης. Το φορολογικό νομοσχέδιο που ο Γούναρης ετοίμασε, δεν πέρασε, ο ίδιος παραιτήθηκε αλλά η ομάδα είχε διαλυθεί. Και οι δύο πρώην «Ιάπωνες» έμελλε να τουφεκιστούν ως υπεύθυνοι της καταστροφής του 1922.

Στα 1909, μια ομάδα από μορφωμένους κατώτερους αξιωματικούς της φρουράς της Αθήνας δημιούργησε την οργάνωση «Στρατιωτικός Σύνδεσμος». Τα μέλη της πρότειναν στον συνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά να μπει αρχηγός. Ο Ζορμπάς δέχτηκε: Ήδη, από τις 10 Ιουλίου 1908, είχε ξεσπάσει η επανάσταση των Νεοτούρκων, είχε ακολουθήσει η ανακήρυξη της Βουλγαρίας σε ανεξάρτητο βασίλειο από τις 27 Σεπτεμβρίου, απειλώντας την κατεχόμενη Μακεδονία, και στην Κρήτη τα γεγονότα έτρεχαν, ενώ στην Αθήνα,η νέα κυβέρνηση του Δημητρίου Ράλλη παράπαιε. Το απόγευμα, 14 Αυγούστου 1909, τα μέλη του Στρατιωτικού Συνδέσμου μαζεύτηκαν στο πεδίο πυροβολικού, στου Γουδή, και κήρυξαν επανάσταση. Η κυβέρνηση έπεσε την άλλη μέρα, μέσα σε ενθουσιώδεις διαδηλώσεις των Αθηναίων. Ανέλαβε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης.

Κάτω από την πίεση του Συνδέσμου, η κυβέρνηση προχώρησε σε όλες τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν από τους στρατιωτικούς: Οι πρίγκιπες απομακρύνθηκαν από τη διοίκηση του στρατεύματος, πάρθηκαν μέτρα για την αναδιοργάνωση και την ενίσχυσή του και παραγγέλθηκε το θωρηκτό «Αβέρωφ».

Κίνημα του ναυτικού κατά του Συνδέσμου που ξέσπασε στις 16 Σεπτεμβρίου, πνίγηκε στο αίμα. Κατάφερε, όμως, να εντείνει τη δυσπιστία για όλη την τότε πολιτική ηγεσία. Ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» αποτάθηκε στους Ιάπωνες αλλά αυτοί αρνήθηκαν να αναλάβουν. Τότε, κάλεσε τον Ελευθέριο Βενιζέλο να έλθει από την Κρήτη. Έφτασε στις 28 Δεκεμβρίου 1909.

Μόλις η κατάσταση ομαλοποιήθηκε, ο Νικόλαος Ζορμπάς προχώρησε στην ουσιαστική διάλυση του Στρατιωτικού Συνδέσμου. Από το 1910, η Ελλάδα μπήκε σε νέα τροχιά με πρώτο μέλημα την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Και, δειλά αλλά και κάτω από το βάρος της εξέγερσης του Κιλελέρ, προχώρησε στην αγροτική μεταρρύθμιση, με απαλλοτριώσεις τσιφλικιών: 1.058.700 στρέμματα μοιράστηκαν σε 7.500 οικογένειες ως το 1914. Από αυτά, τα 250.000 στρέμματα είχαν κληροδοτηθεί στο κράτος, είκοσι χρόνια πριν, από την οικογένεια Ζάππα. Και, μόνο στα νεοπαοκτηθέντα εδάφη της Μακεδονίας και της Ηπείρου, τα τσιφλίκια έφταναν τα 1228.

Όμως, μόλις τέσσερα χρόνια μετά την επανάσταση στου Γουδή, η Ελλάδα υπερδιπλασίασε την έκτασή της.